گنجینهای از ریشههای کهن؛ واژهنامهای برای بازیابی تاریخ تمدنی
دکتر علیرضا مقدس، این اثر را نتیجهی عشقی ایثارگرانه به فرهنگ ایران دانسته و فرهنگنامهی استهبان را به دلیل واژگان بکر و ریشههای پهلوی و اوستایی، منبعی ارزشمند برای زبانشناسی و بازسازی تاریخ تمدنی این منطقه معرفی میکند. ایشان این مجموعهی سترگ را برگ زرینی در تاریخ زبان و ادبیات پارسی میداند که حلقههای مفقودهی تاریخی منطقه را بازیابی میکند.
مقدمهی چهارم از: آقای دکتر علی رضا مقدس، روانپزشک و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران
بسم الله الرحمن الرحیم
توفیقی حاصل شد که حاصل بیش از نیم قرن تلاش و فعالیت ادبی استاد علی حکمت را که در قالب مجموعهی چندین جلدی تحت عنوان «فرهنگنامهی استهبان» آمادهی چاپ است، از نزدیک مورد مطالعه و مداقه قرار دهم.
جناب استاد حکمت با همت بلند و سعی بلیغ مجموعهای کم نظیر از واژگان محلی استهبان را که ریشهی به درازای زبان و ادب پارسی دارد در طی بیش از نیم قرن تلاش و کوشش پیگیر و پشتکار مثال زدنی فراهم آوردهاند که انصافاً کاری است کارستان که در یک تحلیل روانشناختی جز معجزهی عشق نمیتوان نامی بر آن نهاد. عشقی ذاتی و متعالی و بیشائبه به مام میهن و مردم آن. عشقی متعهد، مسؤول، ایثارگر، کمالگرا، به دور از توقعات مادی و منیتهای بیمارگونه. مصداق کلام پاستور: «من برای دیگران چه کردهام، نه این که دیگران برای من چه کردهاند». به کار معلمی که همهی دارائی یعنی خانهاش را در اختیار مجمع خیرین سلامت فارس جهت تأمین سلامت مردم دیارش قرار میدهد و خود در تهران اجارهنشین میشود، جز دلدادگی و نیکوکاری و از خود گذشتگی چه میتوان نام نهاد؟ من این روش و منش را پیش از این هم در نحوهی تألیف و چاپ و توزیع دیگر آثار این عاشق از خود گذشته دیدهام. و به نظرم نیازی به توضیح واضحات نیست.
حکمت در هر عرصهی اعم از شعر، نقد، طنز، نویسندگی و … وارد شده موفق عمل کرده است.
تألیف این مجموعهی چند جلدی نیز در همین راستا و در عداد رفتار ادبی و عاشقی اوست که میتوان با قاطعیت گفت از آثار دیگر او پختهتر و روشمندتر است و به دلایل زیر دارای اهمیت بسزایی است:
استهبان فاقد سنگ نوشته و یا دانش مکتوب باستانی است و اگر هم بوده توسط افرادی بیاطلاع از بین رفته است. این جاست که تفحص در واژگان گویشی مردم این دیار میتواند جای خالی آثار این حلقهی مفقوده را پر کند و تاریخ گذشته را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد.
استهبان از لحاظ جغرافیایی در شرائطی است که در گذر زمان کمتر مورد امتزاج اجتماعی و فرهنگی قرار گرفته و لذا تا حد زیادی واژگان گویشی آن بکر و دست نخورده باقی مانده است. اگر چه این حالت بن بست جغرافیایی به کمک تمدن و تکنولوژی تا حدی مرتفع شده است اما واژگان قدیمی هنوز تا حد قابل قبولی از تغییر و تبدیل و فراموشی به دور مانده و میتواند به عنوان آزمایشگاهی قیاسی جهت بررسی تاریخ زبان و ادبیات پارسی، مورد استفادهی پژوهشگران این رشته قرار گیرد.
فارس، خاستگاه دودمان هخامنشی و ساسانی است و با توجه به این که ریشهی اغلب واژگان استهبان، اوستایی و پهلوی است میتوان استنباط نمود که این دیار از دیرباز به عنوان یکی از شهرهای قدیم با فاصلهی ۱۷۵ کیلومتری از مرکز تمدن هخامنشی نشو و نما داشته است.
با همین مختصر تحقیق و بررسی، اهمیت ریشهیابی در واژگان مردم جوامع، بیش از پیش آشکار میشود.
بسیاری از واژههایی که حکمت با حوصله و پشتکار و بردباری و رعایت کامل امانتداری در این مجموعه گرد آورده و به ریشهیابی زبانشناختی آنها پرداخته است در هیچ یک از فرهنگنامههای موجود، نیست و این امر اهمیت کار وی را به خوبی آشکار میسازد.
نگارندهی این سطور از سالها قبل خود بر آن بوده است تا به چنین کار سترگی اقدام کند همچنان که مقدمات کار نیز فراهم آورده است اما با توفیق دیداری که با تألیف استاد حکمت دست داد احساس کردم که ایشان بار این مسؤولیت سنگین را از دوشم برداشتند به خصوص که قلم توانا و همت بلند و صبر جمیل او ادامه راه را تا انتها با موفقیت نوید میدهد.
امید آن دارم که این اثر در عداد افتخارات مکتوب زبان و ادبیات پارسی درآید و برگ زرینی بر دیگر افتخارات دنیوی و باقیات صالحاتی برای اجر اخروی مؤلف آن باشد و برای همیشه «این کاخ بلند از گزند باد و باران و آسیب حوادث مصون بماند».
رجاء واثق دارم که انجام این کار سترگ به جز توفیق و ارادهی ذات احدی نبوده و مشیت حضرت باری بر آن قرار گرفته است که این مهم با ارادهی استوار و قلم توانای علی حکمت سامان پذیرد، که زهی سعادت.
دکتر علی رضا مقدس
عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی تهران، خرداد ماه ۱۳۹۲
منبع: فرهنگ نامه استهبان جلد اول ص 26 ( لطفا کلیک کنید)
دیدگاهها