تحلیلی بر ویژگی‌های سبکی و زبانی جلد دوم کتاب «خاطرات ۸۰ دور گردش به دور خورشید» اثر استاد علی حکمت

« نمی دانم در این رفت و آمدها بین او و مادرم چه گذشت که یک پنج شنبه جمعه ای که به ولایت آمده بودم و با مادر و بچه ها دور اجاق حلقه زده بودیم مادر دوباره صحبت از زن گرفتن من به میان آورد و گفت: « نه نه ! یی دختر خوبی برات پیدا کردم که اگر مو بدن همه چی تمومه ..»….
گفتم: میشه ببینمش
گفت: تا بی بی ش بگم می نیم می تونه بیارتُش خُونَمُو

« صیغه ی عقد جاری شد و از من خواستند حلقه را به انگشت عروس کنم چون به طرف زن ها رفتم مشاهده کردم که در وسط آن ها یکی در زیر پارچه ی سبز که سراپاش را پوشانده بودند، پنهان است. دستی از کناره ی پارچه ی سبز بیرون آمد و من حلقه را به انگشت او که از قبل آدرسش را به من داده بودند کردم و او نیز بی آن که همدیگر را ببینیم حلقه ای به یکی از انگشتان من کرد و با چند صلوات پیاپی و مبارک باشه ایشالا، بنده هم متأهل شدم بی آنکه بدانم زنم کیست.»

« ناگاه مادر بزرگ با مادر عروس به همراه مادرم به کنارم آمدند و اشاره کردند وارد همان اتاقی شوم که دقایقی قبل محل پذیرایی از میهمانان بود همه ی درها بجز یکی که به ایوانی باز می شد بسته شده بود هیچ کس در آن اتاق نبود و اتاق نیمه تاریک …
ناگاه خانمی محجبه وارد شد و پشت سرش در بسته شد از ظواهر معلوم شد که ایشان باید همسر رسمی بنده باشند و من وظیفه دارم، رو بنده ی ایشان را پس بزنم و برای اولیّن بار او را ببینم.
دل به دریا زدم و روبنده ی عروس خانم را پس زدم.
هر دو به هم سلام کردیم … از او پرسیدم تا بحال مرا دیده بودی؟
گفت: نه …
پرسیدم پس چگونه رضایت دادی با کسی ازدواج کنی که هرگز او را ندیده ای!
گفت تعریف شما را از پدر و مادر و مادر بزرگ و قوم و خویش ها شنیدم.
پرسیدم حالا که مرا می بینی از انتخابت راضی هستی؟
گفت من انتخاب نکردم خواست پدر و مادرم بوده و من به خواست آنها راضیم…
فهمیدم که او هم سرنوشتی همانند من دارد.
گفتم: وضعیت من هم دقیقاً همین گونه است. از این رو خود و آینده ام را به خدا سپرده ام.
گفت: من هم همینطور، به رضای پدر و مادر رضا داده ام و اطمینان دارم که ضرر نخواهم کرد…
اگر چه هنوز نتوانسته بودم از لحاظ ظاهر او را ورانداز کنم و مطمئن باشم که همان است که دلم مشتاق آن بوده ..
«از ایستادن خسته شدم. نشستم و به متکایی که کنار دیوار بود تکیه زدم او هم از من تبعیت کرد و بر زمین نشست. گیچ و منگ در کار خود مانده بودم. » ( صفحات 89- 88- 87 )

« به صادق پیشنهاد کردم که مراجعت کند امّا او سراغ راننده ی ریو رفت و با هم خوش و بشی کردند و برگشت و به من گفت شما و آقای صباغ بروید جلو ماشین سوار شوید. من با راننده صحبت کرده ام.
سوار شدیم و دیگر مسافرها که بیشتر از هفت هشت نفر نبودند در قسمت بالا سوار شدند. ماشین به راه افتاد و صادق هم راهی گرما رود شد.» ص 13

« اصلاً راضی به رفتن به تهران نبودم … در کار خود مانده بودم امّا شادی و خوشحالی خانواده و بستگان به من القا می کرد که راهی جز ادامه تحصیل در تهران را نداری و الّا باید تف و لعنت آن ها را تا همیشه به جان بخری… نه چندان راضی بار سفر تهران را بستم و راهی تهران شدم… در اتاقی در طبقه ی سوم ساختمانی در خیابان ژاله که بعداً به شهدا تغییر نام داد… مسکن گزیدم… نهار کافی و وافی در سلف سرویس دانشسرا… با ژتون ده ریالی در اختیار داشتیم. امّا تهیه صبحانه و شام بر عهده خودمان بود. … کلاس درس ما کلاسی مختلط شامل ده دانشجوی زن و بیست دانشجوی مرد بود که اغلب متأهل بودند.
امّا تدریس اساتید…
از جمله خانم دکتری بودند که درس فیزیولوژی اعصاب را تدریس می کردند.
ایشان آن چنان در تدریس توانمند و مجرب بودند که تنها حضور در کلاسش برای یادگیری و امتحان کافی بود… همه لحظات درس این استاد به واقع علم بود. و علم، هیچ گاه جزوه و کتابی به همراه نداشت. تنها چیزی که جهت تدریس با خودش داشت مقداری گچ رنگی بود که در داخل کیفش به همراه داشت. کلاسش سکوت محض بود که در آن دانشجو، خود را در ورای سپهر علم در پرواز می دید.
در طول ترمی که با او کلاس داشتیم هیچ کس خنده و اخم این استاد را ندید. مستقیم از بیرون کلاس به پای تخته می رفت و پس از اتمام کلاس از پای تخته خداحافظی می کرد و خارج می شد.» ص 110-109

« ماه کمتر از بدر در آسمان تلألودرخشش، تابش و پرتو افشانی داشت و این برای من قوّت قلب بود. نگاهی به شمال آسمان انداختم. لکه ی ابر سیاهی خود نمایی می کرد…
خوشحال بودم که روشنایی ماه، راهِ پر از چاله و چوله و پر سنگلاخ ما را روشن می کند امّا این خوشحالی به درازا نکشید که ماه در پشت ابرهای سیاه گسترده در آسمان از نظر ناپدید شد…
برق هولناکی میانه ی ابر سیاه از شمال تا جنوب را شکافت و همه جا را در لحظه ای مثل روز روشن کرد و بلافاصله صدای رعدی که آسمان و زمین را به لرزه در آورد و متعاقب آن گویی همه ی سوراخ های آسمان هم زمان باز شد و سیل آسا در طرفة العینی همه ی مسیر و هیکل ما را کاملاً خیس کرد من ساکم را برای کمتر خیس شدن بر روی سرم نهادم و با دو دست دو طرف آن را گرفته بودم تا باد وحشی آن را در این ظلمت سرا، با خود نبرد و ناصر هم که تا لحظاتی پیش سرمستانه به امید دیدار نامزد پیش می راند. از آن اشتیاق باز ماند و در کنار من در حالی که گرامافونش را برای کمتر خیس شدن وارونه بر سر نهاده بود بی هیچ سر و صدا و بی هیچ هدف مشخصی به هر سو قدم بر می داشت.»ص43

« بوی پختن نان شیرین و نان زردو و گرده ی اسفناجی از بعضی از خانه ها فضای کوچه را پر کرده بود، هوا بهاری بود و اسمان آبی بدون دود و دم.
همین که وارد خانه شدم همه را پای تابه مشغول پختن نان شیرین مشاهده کردم. با دیدن من از جا پریدند و به بالای من آویختند، و چه زیبا بود این گرمی عواطف بخصوص اشک های مادرم که از شوق می ریخت و مرا می بوسید.
ساکم را به زمین گذاشته بودم بچه ها قبل از هرچیز باز کردند و محتویاتش را هر طور دلشان می خواست تقسیم نمودند… نان شیرین روی تابه به علت غفلتی کوتاه سوخت که فریاد ای بووام مادر به دنبال داشت.» ص 15

« باد سردی که در آن ارتفاعات از روی برف ها می گذشت و مدام می وزید مثل خرده شیشه صورتم را می سوزاند.» ص 13

« هر چه وضعیت خود و خانواده را برای مسئولین آموزش و پرورش فسا شرح دادم گویی کوبیدن مشت بر سندان بود.» ص 75

« اول مهر که وارد راهرو ساختمان تربیت معلم شدم اجتماع دانشجویان دختر که هر کدام در راهرو ساختمان بر چمدان و رختخواب و بسته های وسایل خود تکیه داده و یا هر دو تا سه تا کنار هم بی هیچ آشنایی و با نگاه های گنگ و مبهم خود آمد و رفت ها را می نگریستند چنان مرا در غم بی کسی و تنهایی فرو برد که به یاد روز اوّل سربازی خود در مرکز پیاده ی شیراز افتادم.» ص173

« و من هم که در میانه ی آنها همچون وصله ناجور لباس به اصطلاح دامادی و در زیر نگاه های هم رنگ آنان قرار داشتم.»

« بر اثر خیس شدن قاشق از آب دهان، مقداری از این پودر به قاشق می چسبید و به طوری که نفرات دهم به بعد چیزی شبیه گرز به زیر محتویات ظرف می زدند و در دهان فرو می بردند و در هر بار مصرف به ضخامت سرگرز افزوده می شد.»

« مسجد الحرام در زیر نور پرژکتورهای بالای پشت بام چون روز روشن بود.» ص158

« و در دل شاگردان خود چراغ علم و هنر افروختند.» ص273

« امتعه ی خریداری شده را یکی یکی بر دوش همسر خویش که در این جا حکم گاری دستی داخل فروشگاه های بزرگ امروزی داشت می گذاشتند تا جایی که آن بینوا کم کم در زیر آن همه متاع خریداری شده همانند کتل مراسم تعزیه کفش هایش از زیر امتعه پیدا بود. »ص 162.

« آن موقع دختر اوّل من دانشجوی مدرسه ی عالی شهید مطهری تهران بود و هرازگاهی روزهای تعطیل به استهبان می آمد و سریع بر می گشت تنها مشکلش تهیه ی بلیط هواپیما بود که به سختی به دست می آمد.
با آقای مراقی تماس گرفتم و مشکل تهیه ی بلیط را با ایشان در میان گذاشتم. گفتند ساعات پرواز رفت و برگشت را به من بدهید من سعی می کنم برایشان تهیه کنم و به این صورت این گرفتاری هم با اعمال نفوذ آقای مراقی حل شد.
در این جا یادم به اتفاقی افتادکه پس از بازنشستگی بارها برایم تکرار شده بود و از قبل آن به شغل معلمی افتخار کرده ام.
«… همین که شاگردان قدیمی که اغلب قیافه هاشان را هم از یاد برده بودم مرا در محل کارشان ( ادارات دارایی، بیمه، آزمایشگاه ها، مطب دکترها و …) می دیدند با چهره ای گشاده به استقبالم می آمدند و با معرفی خود از کارم در آن مؤسسه جویا می شدند و مرا دعوت به نشستن در اتاق خود می کردند و در پی انجام کار من بر می آمدند و کاری که انجامش برای من ساعت ها و یا روزها وقت نیاز داشت در کم ترین زمان ممکن انجام می گرفت و با خوشحالی مرا راهی می کردند.
به نظر من این ویژگی بیشتر شامل معلمین ارجمند است تا دیگر مشاغل که در همین جا به عموم معلمین کشور که به شغل پیغمبر گونه شان عمری با کمترین مواجب ساختند و سوختند و در دل شاگردان خود چراغ علم و هنر افروختند و برای همیشه جای فاخری در قلب آنان اندوختند تبریک می گویم.»صفحات 273-272

« ساک خیسم را زیر سرم گذاشتم و با پوتین پر از آب و همان هیأت و هیبت بر روی حوله ی بدبو دراز کشیدم خواب که چه عرض کنم تا اذان صبح که خروس ها اعلان کردند از این پهلو به پهلو غلطیدم و جان کندم…»
از خانه شان بیرون آمدم و راه گرما رود را در پیش گرفتم.
به خاطر برف سنگینی که بر زمین نشسته بود هم راه ناپیدا و هم را رفتن سریع میسر نبود. هوا گرگ و میش بود و سوز سرما امانم را بریده بود.
از داخل ساکم پیراهنی نیم خیس را در آوردم و دور سر و گردنم پیچیدم و با توجه به مسیری که قبلا چند بار پیموده بودم در درّه ای به راه خود ادامه داد.» (صفحات 49-48).

« صلاح بر آن دیدیم که شب را در بیابان بین لار و خور چادر بزنیم و فردا صبح به دنبال اجاره ی خانه برویم. چادر زدیم، هوا کم کم تاریک می شد که ناگهان یکی از همراهان داد زد. آی بچه ها! عقرب! عقرب! همه به سمت عقرب راه افتادیم چشمتان روز بد نبیند اوّل خیال کردیم مثل عقرب های خودمان هستند عقربی به طول پیش از بیست سانتی متر و به رگ زرد شفاف که گویی تازه از حمام بیرون آمده بود دمش را بالا گرفته بود و با چه سرعتی در حال حرکت.» (ص252).

« روزی که ما را به نجف بردند همین که از دور گنبد مطهر امیر المومنین علی(علیه السلام) از داخل اتوبوس می توانستم ببینم، نمی دانم کی بود که از داخل اتوبوس مرا به اسم صدا زد و گفت: آقای حکمت! آن شعری که برای مولا علی (ع) گفتی بخوان از طرز صحبتش معلوم بود که استهبانی است امّا من هیچگاه او را در داخل کاروان ندیدم.
بلندگوی دستی در داخل اتوبوس بود که به دستم دادند و من هم همان شعری را که در ایران برای حضرت سروده بودم و در جیبم بود بیرون آوردم و خواندم خوشحال شدم، چرا که به ضریح مبارکش نزدیک بودم و به خود گفتم این خواست حضرت بود والّا این آقا که مرا امر به خواندن کرد از کجا می دانست که من این شعر را گفته ام و هم اینک در جیبم به همراه دارم.» (صفحات 240-239).